EkonomiKripto Haberler

Devalüasyon Nedir?

Devalüasyon kelime anlamı olarak değerin düşürülmesi manasına gelmektedir. Bir ülkenin resmi olara kabul ettiği para biriminin değerinin müdahale yoluyla diğer ülkelerin para birimleri karşısında değerinin azaltılmasına devalüasyon denmektedir. İstenmeyen bir durum gibi görünmekle birlikte devlet marifetiyle yapıldığı için gerekli olduğu zaman zorunlu hale gelebilmektedir. Ülkenin dış ticaret açığının çok yükseldiği ve ekonomik tedbirlerle kapanmasının çok zor olduğu dönemlere özgü bir paraya müdahale biçimidir.

Hakkında farklı yorumların olduğu devalüasyon, kaçınılmaz olduğu zaman gerekli olarak nitelendirilmektedir. Paranın değerinin düşürülmesi ithalatın çok, ihracatın az olması nedeniyle dış ticaret açığının muazzam seviyeye çıktığı zamanlarda alınan bir karar olmaktadır. Burada hedeflenen, yerli para biriminin değerinin yabancı para birimi karşısında değer kaybetmesiyle, ihraç edilen ürünlerin kolaylıkla alımının sağlanmasıdır. Böylece ihracatın arttırılması hedeflenmektedir. Açık veren bütçenin ihracat ile dengelenmesi ve açığın kapanması amaçlanmaktadır.

Devalüasyonun Nedenleri Nelerdir?

Devalüasyon ekonomide alınan zor kararlardan birisidir. O zamana dek alınan ekonomik tedbirlerin işe yaramadığını, alınacak başka önlem olmadığını itiraf etmektir. Özellikle ülkemizde bu terim ekonomide ciddi problem olduğunu ve hükümetin ülkeyi yönetemediğini ifade eder. Devalüasyon bu denli ürkütücü bir anlam içerse de, ekonomistler tarafından bir araç olarak kullanılır ve yöntem olarak da başarıya götüren bir yöntemdir. Elbette halk paranın değer kaybetmesi ile alım gücünü yitireceği için buna farklı açıdan yaklaşmaktadır.

Devalüasyon Nedir?

Devalüasyonun nedenleri arasında ilk sırayı ihracatı arttırmak almaktadır. TL para biriminin değeri düşerse, daha az dolarla daha çok Türk malı alınabilecektir. Bu da ihracatın artmasını sağlayacak, bazı ürünlerde rakip olan ülkelerden daha ucuza mal ihraç edebilmemizi sağlayacaktır.

İhracat artarken tabiatıyla ithalat azalacaktır. Bu da dış ticaret açığının bir müddet sonra kapanmasına katkı sağlayacaktır. Bir ülkenin ithalatı sürekli ihracatından fazla ise dış ticaret açığı oluşur. Bu, sağlıklı ekonomilerde önerilen bir yöntem değildir. Ülkeden dışarıya sürekli döviz niteliğinde para akması anlamına gelmektedir ki, ülkeler iç ekonomilerinde daha çok dövizin olmasını isterler.

İthalat azalacağı için dışarıdan bir şey alma ihtiyacı da azalacaktır. Bu yüzden ekonominin döviz ihtiyacı da düşecektir. Dışarıdan mal alımı azaldığında, satın almada kullanılan dövize çok fazla ihtiyaç olmaz.

Devalüasyonun en önemli nedenlerinden biri de enflasyonu azaltmaktır. Devalüe edilen paranın bir zaman sonra enflasyonu düşüreceğine dair bir beklenti oluşur.

Devalüasyon Nasıl Yapılır?

Devalüasyon ülkenin Merkez Bankası tarafından bir yüzde oranı belirlenerek para biriminin değerinin yabancı para birimi karşısında düşürülmesi şeklinde yapılır. İhracat ve ithalatta en çok kullanılan para birimleri karşısında, yerli para biriminin değeri bir kura sabitlenir. Burada bahsedilen çok kullanılan yabancı paralar dolar ve euro olmaktadır.

Bir kez daha devalüasyon ihtiyacı zahir olana dek, önceki alınan karardaki parite uygulanır. Bu yabancı ülkeler tarafından da bilinir ve ülke ihracat yaparken yabancı ülkeler daha az dövizle daha çok mal alma yolunu seçebilir. Ekonomik göstergelerin devalüasyon yoluyla düzelmesi çok sancılı bir süreçtir.

Devalüasyonun Sonuçları Nelerdir?

Ekonomik bir araç olarak kullanılsa da devalüasyonun sonuçları bulunmaktadır. Niyet iyi olarak görünmekle birlikte, aslında devalüe etme kararı alınması, hükümetin elindeki bütün enstrümanları kullandığı ve sonuçsuz kaldığı anlamına gelmektedir. Ekonominin çok kötü bir dönemde olduğunun politik olarak itirafıdır. Ekonomik olarak beklenen sonuçlar yabancı paraya duyulan ihtiyacın azalması ve dış ticaret açığının kapanmasıdır.

Devalüasyonun başarılı olması için o ülkenin üretiminin hem iç piyasayı hem de dışarıdan gelecek talepleri karşılayabiliyor olması gerekmektedir. Yalnızca iç piyasaya dönük bir ihracat miktarı varsa, o zaman amaç hezimete uğrar. Dışarıdan talep gelmesi için, ihracatın artması için yapılan devalüasyon amacına ulaşmaz.

Bunun en temel nedeni ise yıllarca ithal hammaddeler ile üretimin sürmüş olmasıdır. Dışarıdan bir şey almadan üretim yapamıyorsanız, paranızı devalüe etmenin bir anlamı yoktur. Ayrıca ihraç edilecek ürünlere dışarıdan bir talep gelmezse de ihracat artmaz ve amaca ulaşılamaz.

Merkez Bankasının yerli parayı devalüe etmede becerisi çok önemlidir. Gerekenden yüksek veya düşük devalüasyonlar da ihracatın artmasına mani olabilir. Bu yüzden denebilir ki; devalüasyon süreci akil bir şekilde yürütülmezse çok daha feci sonuçlara gebe olabilir.

Tarihten Devalüsyon Örnekleri

Eski Roma’dan beri uygulana gelen devalüasyon, biçim değiştirse de özünde aynı amaca ulaşmak için yapılmıştır. Para yerine geçen varlıkların daha değerli hale getirilerek, paranın değerinin düşürülmesi hemen hemen her dünya ekonomik krizinden yaşanmıştır. Karşılığı olmayan para basmanın getirdiği sonuçlardan biri olan enflasyonun yükselmesi, akabinde alınan tedbirlerin işe yaramaması devalüasyona götüren bir dizi problemlere yol açmaktadır.

Zimbabwe tarihte devalüasyonun en kötü yaşandığı ülkelerden biridir. 2008 yılında kararlaştırılan bir devalüasyonla parite 300 trilyon Zimbabwe Dolarına kadar yükselmiştir. Bu durum iflasın eşiğindeki bir ülkenin belirtileridir.

Birinci Dünya Savaşından sonra Almanların yenilmesi Mark ile Doların parite olarak yeniden değerlendirilmesine neden olmuştur. Savaşın başlangıcında 1 ABD Doları 4 Alman Markı değerindeydi. Ancak savaştan sonra 1920’de 70 Alman Markına yükselmiştir. Esas devalüasyon ise 1923 yılında 1 Doların, 4 trilyon Alman Markına yükseltilmesiyle yaşanmıştır.

Türkiye’de Devalüasyon Yaşandı mı? Örnekleri Var mı?

Ülkemizde cumhuriyetin ilanından 2001 yılına dek çok kere devalüasyon yaşanmıştır. Paranın yabancı para karşısında değerinin düşürülmesi işlemine yıllar içinde örneklere:

• Başlangıçta Dolar / TL Paritesi 0,75 TL
• 1940 yılında % 48 Devalüasyon ile parite 1,11 TL oldu
• 1946 yılında parite 2,82 TL,
• 1958 yılında parite 9 TL,
• 1970 yılında parite 15 TL,
• 1980 yılında parite 70 TL
• 1994 yılında parite 40.000 TL
• 2001 yılında parite 650.000’den 1,5 milyon TL’ye yükseltilmişti.

Çok daha eskilerin sebepleri o zamanın ekonomik dengeleri ile değerlendirilebilir. Ancak en yakın devalüasyon örneğini yakında incelemenin faydası vardır.

Devalüasyon

2001 yılında yaşanan devalüasyon, o zamanın hükümetinden 7 yıl önce atılan adımların ve yürütülen yanlış politikaların birikimi olarak yaşanmıştır. 1994 yılındaki hükümetin dengesiz para harcama politikası hiper enflasyon yaşanmasına neden olmuştur. Enflasyonun inanılmaz boyuta yükselişi bankaların iflas etmesine, faizlerin yükselmesine, doların da aynı seviyede yükselmesine ve IMF anlaşmasına kadar giden yola neden olmuştur. Bunun üzerine 1998 yılında tüm dünyada yaşanan ekonomik kriz ve Marmara Depremi de eklenince, alınan tüm önlemlere rağmen devalüasyon kararı alınmak zorunda hissedilmiştir. Aslında bu karar IMF politikasının bir ürünüdür ve sonraki hükümetler bu kararın meyvelerini yemiştir. Yani özünde 2001 yılında yapılan devalüasyon başarıya zor da olsa ulaşmıştır.

Devalüasyon Olursa Ne Olur?

Hiçbir hükümetin yaşamak istemeyeceği bir süreç olan devalüasyon olursa ne olur, ülke nasıl etkilenir, halk üzerindeki tesiri çok ağır olur bakalım. Yerli paranın değer kaybetmesi hükümete olan güvenin azalmasına neden olur ki, bu da politika eksenli ekonomik göstergelerin de düşmesi anlamına gelir. Toparlanmaya çalışan ekonomi için istenilen bir algı değildir.

İlk olarak yaşanacak şey ithalatın pahalılaşmasıdır. Dövizin değerinin artması alınacak ürünlerin de fiyatını arttırır. TL cinsinden kazanan işletmeler bunu dövize dönüştürüp dışarıdan mal almaya kalktıklarında gerçek pahalılaşmanın farkında olurlar.

Yerli para biriminin değerinin azalması, yabancıların daha az dövizle daha çok ürün elde edebileceği anlamına gelir. Bu süreç yabancı ülkelerin talebini oluşturma noktasında iyi yönetilebilirse ihracat artar. Düşük fiyattan mal almak isteyen yabancılarda talep artışı gerçekleşebilir.

İthalatı azaltıp, ihracatı arttıracak bir ekonomik niteliğe sahip olan ülkelerin yaptıkları devalüasyonda cari açık azalır. Daha önce ihracattan fazla ithalat yapılması nedeniyle oluşan cari açık, ihracatın artmasıyla azalır.
Devalüasyon yapan ülke, özellikle içeride çok fazla tüketilen temel ihtiyaç malzemelerinde dış ürünlere fazlasıyla bağımlı ise enflasyon yükselir. Enflasyon sepetinde olan ürünlerin ithal ediliyor olması halkın alım gücünü azaltır. Dolarla gelen ürünün fiyatı yüksek olur ve enflasyonu oluşturan değerler yükselir.

Zincirleme reaksiyonların yaşanmasının muhtemel olduğu devalüasyonda, yükselen enflasyonu indirmek veya dengelemek için ise faizler yükselir.

Aynı zincirin bir diğer halkası olarak ekonomi yavaşlama sürecine girer. Üreticiler ve halk yüksek faiz nedeniyle kredi çekemez. Üreticiler üretemez, halk tüketemez ve neticede piyasada dolaşan yerli para miktarı azalır. Ekonomi yavaşlar.

Bu nedenlerden ötürü hükümetler devalüasyondan önce çeşitli önlemler almak durumundadır. Devalüasyon sürecinin kötü yönetilmesi, özellikle temel ihtiyaç ürünlerinde iç pazara yönelik üretim yapılamaması beraberinde birçok riski de getirir. Yükselen enflasyon zaten devalüasyondan önce de problemdir. Devalüasyonla birlikte enflasyonun da yükselmesi, ekonomiye dair olumlu bir şey yaşanmadığının göstergesidir.

Borsabu.com

Kripto para, ekonomi ve finans haberlerinin güncel paylaşıldığı platform. Daha iyi içerik için üretmeye devam edeceğiz.

İlgili Makaleler

Bir cevap yazın

E-posta hesabınız yayımlanmayacak. Gerekli alanlar * ile işaretlenmişlerdir

Başa dön tuşu
  • bitcoinBitcoin (BTC) $ 47,849.00
  • ethereumEthereum (ETH) $ 3,373.60
  • cardanoCardano (ADA) $ 2.37
  • tetherTether (USDT) $ 1.00
  • polkadotPolkadot (DOT) $ 34.04
  • usd-coinUSD Coin (USDC) $ 1.00
  • chainlinkChainlink (LINK) $ 28.14
  • litecoinLitecoin (LTC) $ 178.61
  • cosmosCosmos (ATOM) $ 42.49
  • bitcoin-cashBitcoin Cash (BCH) $ 619.72
  • wrapped-bitcoinWrapped Bitcoin (WBTC) $ 47,817.00
  • stellarStellar (XLM) $ 0.322029
  • tronTRON (TRX) $ 0.105619
  • tezosTezos (XTZ) $ 6.38
  • eosEOS (EOS) $ 5.13
  • okbOKB (OKB) $ 18.57
  • moneroMonero (XMR) $ 267.66
  • crypto-com-chainCrypto.com Coin (CRO) $ 0.187355
  • cdaicDAI (CDAI) $ 0.021653
  • neoNEO (NEO) $ 49.25
  • nemNEM (XEM) $ 0.182326