EkonomiKripto Haberler

Enflasyon Nedir?

Enflasyon tanım olarak satın alınan malın ve hizmetin fiyatının sürekli hissedilir şekilde artması anlamı taşımaktadır. Yalnızca bir kalemin değil, halkın genel olarak satın aldığı her şeyin pahalılaşması demektir. Vatandaşlar tarafından iyice hissedilen, hayat pahalılığına oranla milli geliri azaltarak alım gücünü düşüren enflasyon, toplumlar için istenen bir durum değildir. Hükümetler ve devlet yöneticileri için de problem teşkil eden bir durum olarak algılanır. Ayırt etmek için belirtmek gerekir ki, sadece bir üründe oluşan hızlı yükselme veya tüketilen her şeyde görülen bir defalık fiyat artışı, enflasyon nedir sorusunun cevap kapsamında olmamaktadır.

Gelişmekte olan ülkeler için hayat pahalılığı anlamına gelen ve uzmanların düşürülmesi veya kontrol altına alınması gereken bir şey olarak tanımladığı enflasyon, bazen iç politikalar yüzünden bazen ise küresel krizler nedeniyle oluşabilir. İnsanların hayat standartlarının düşmesine neden olduğu için enflasyon sosyal bilimlerde olumlu karşılanmaz.

Enflasyonun Nedenleri Nelerdir?

Enflasyonun nedenleri konusunda birçok farklı ekonomik yaklaşım olabilir. Reel ekonomi biliminin enflasyonun sebepleri hakkındaki yaklaşımı, devletlerin çoğu tarafından kabul edilmekte ve ulusal ekonomi politikalarının oluşturulmasında etkili olmaktadır. Nüfus olarak kalabalık ve bu nüfusun temel ihtiyaçlarını karşılayacak kaynakların yetersizliği nedeniyle enflasyon oluşabilmektedir.

Bir ülkede karşılığı olmadığı halde farklı ülkelerden aşırı şekilde altın, para veya döviz girmesi enflasyonu kışkırtır. Üreticilerin üretim maliyetlerinin artması enflasyon sebebidir. Merkez bankasının karşılığı olmadığı halde milli para basıp piyasaya sürmesi sebeptir.

Enflasyon Nedir?

Teknolojinin gelişmesi ve yeni ürünlerin piyasaya birden girmesi, ekonomik yapısal reformların yetersizliği ve dünya piyasalarına uyum sağlanamaması enflasyonun nedenlerinden biridir. Tüketimin üretimden çok daha fazla olması enflasyonun yükselmesine neden olur. Bir ülkenin güçlü olduğu üretim alanlarında üretimin azalması enflasyonun sebepleri arasındadır.

Enflasyon Neden Yükselir?

Enflasyon neden yükselir konusu sadece iktisatçıların değil vatandaşların da sorduğu sorular arasındadır. Üniversitelerde yıllarca ekonomi dersi alanların da, herhangi bir dalda üretim yapan işletme sahibinin de etkilendiği enflasyon, özelikle son yıllarda her sosyo-ekonomik gruptan insanın ilgi odaklarından biri olmuştur. Genel olarak enflasyonun neden yükseldiğinin cevabı piyasadaki arz-talep dengesinin bozulması olarak belirtilmektedir.

Talebin çok olması ancak arzın yetersiz kaldığı durumlarda hayat pahalılığı oluşur. Bu da enflasyonun yükselme nedenlerinden biridir. Ayrıca üreticilerin üretim maliyetlerinin artması sonucu sürekli fiyat arttırması da enflasyonun yükselmesinin sebeplerinden birisi olmaktadır. Yurt dışından aşırı miktarda döviz girişi olması ülke dinamiklerini bozar. Bu da temelde arz-talep dengesinin bozulması kapsamına girmektedir.

Enflasyon Nasıl Hesaplanır?

Neden yükseldiğini öğrendiğimiz enflasyon nasıl hesaplanır bakalım. Ekonomiden sorumlu mekanizmaların oluşturduğu mal ve hizmet sepeti içindeki ürünlerin, yıl içindeki artış grafiği çıkarılarak enflasyon hesaplanmaktadır. Bir mal veya alınan hizmet yıl içinde aşırı şekilde yükselmiş, buna karşılık olarak insanların alım gücü stabil kalmış veya azalmış ise bu direkt olarak enflasyonun hesaplanmasına etki etmektedir.

Enflasyon hesaplamasında kullanılan iki temel etken TÜFE (Tüketici Fiyatları Endeksi) ve ÜFE (Üretici Fiyatları Endeksi) olmaktadır. Yani özetle üreticinin ürettiği hizmet veya ürünün fiyatı ile tüketicinin buna sahip olma gücü arasındaki korelasyon incelenmektedir. Üretilen öğenin fiyatı sürekli yükselmiş ise enflasyon ona göre yükselmektedir.

Türkiye İstatistik Kurumu tarafından tüketicilerin harcamaları incelenir, aylık TÜFE oranı hesaplanır ve yüzde x kadar yükseldi sonucu çıkarsa, enflasyonun yükseldiğinin kanıtlarından biri olmaktadır. Ana haberlerde duyduğunuz rakamların anlamı tam olarak budur. TÜFE oranı yükselmişse hayat pahalılaşmış anlamı çıkmaktadır.

Türkiye’de Enflasyon Nasıl Hesaplanıyor?

Her ayın ilk haftası, bir önceki ayın Tüketici Fiyat Endeksi, Türkiye İstatistik Kurumu (TÜİK) tarafından sepetteki ürünler üzerinden hesaplanmaktadır. Peki bu sepetteki ürünler veya hizmetler neler, gerçeği yansıtıyor mu, tüketicilerin harcama davranışlarıyla uyumlu mu?

En son 2020 yılı için belirlenen TÜFE sepetinde yer alan mal ve hizmetler ile etki oranları;

• Gıda ve alkolsüz içecekler % 22,77
• Ulaştırma % 15,62
• Konut % 14,34
• Lokanta ve oteller % 8,67
• Ev eşyası % 7,77
• Giyim ve ayakkabı % 6,96
• Alkollü içecekler ve tütün % 6,06
• Çeşitli mal ve hizmetler % 5,37
• Haberleşme % 3,80
• Eğlence ve kültür % 3,26
• Sağlık % 2,80
• Eğitim % 2,58

Bu genel maddelerin içeriğini TÜİK resmi web sitesinden bulabilirsiniz. Bu genel maddelerin içeriklerinde yer alan mal ve hizmetlerden örnekler verecek olursak;

– Gıda ve alkolsüz içeceklerde tüketilen tüm gıda ürünleri ve içecekler vb.
– Alkollü İçecekler ve Tütün içeriğinde rakı, viski, şarap, bira, sigaralar, vb.
– Giyim ve Ayakkabıda kumaş türleri, mont, ceket, kaban, pantolon, kazak, ayakkabı vb.
– Konutta kira bedelleri, boya, badana malzemeleri, PVC, su, elektrik, doğalgaz faturaları, kömür ve tüpgaz ücreti vb.
– Ev Eşyasında masa, sandalye, yatak, kanepe, sehpa, halı, perde, yorgan, havlu, buzdolabı, klima, soba vb.
– Sağlık içeriğinde ilaçlar, gözlük camı, lens, diş çekme ücreti, uzman doktor muayene ücreti, ultrason ücreti vb.
– Ulaştırma içeriğinde otomobil, motosiklet, bisiklet, benzin, LPG, motorin, otopark, otoban geçiş ücreti, metro ücreti, kargo ücreti vb.
– Haberleşme içeriğinde cep telefonu, telefon yedek parçaları, internet ücreti, telefon aboneliği vb.
– Eğlence ve Kültür içeriğinde televizyon, bilgisayar, tablet, müzik aletleri, oyuncaklar, veteriner ücreti, resim çektirme ücreti, sinema, tiyatro, kitap ücretleri, gazete vb.
– Eğitimde özel okul fiyatları, üniversite katkı payları vb.
– Lokanta ve Otellerde çorba, kebap, pirzola, çiğ köfte, pizza, pastane ürünleri, kola, ayran vb.
– Çeşitli Mal ve Hizmetler kategorisinde erkek-kadın berberleri, sabun, parfüm, kolonya, saç ve vücut bakım ürünleri, mendil, tuvalet kağıdı, altın, saat, şemsiye, sağlık sigortası, avukatlık ücreti, kasko ve zorunlu trafik sigortası vb. yer almaktadır.

Enflasyonun Türleri Nelerdir?

Enflasyonun çeşitli türleri vardır. Oranına göre kategorize edilen bu isimlerin hepsiyle mücadele etmek gereklidir. 0 enflasyon hedefi tüm gelişmiş ülkelerin en büyük vaatleri arasındadır. Elbette 0 enflasyonu vaat eden ülkelerin büyük ihtimalle enflasyon oranları tek hanelidir. Çift haneli enflasyon oranına sahip ülkeler ise önce tek haneye sonra olabildiğince aşağılara çekmeye çalışır. Enflasyon oranları çok yüksek olan ülkelerin ise dışarıdan borç alma, uluslar arası kuruluşlarla kredi anlaşmaları yapma gibi tercihleri olabilir.
Enflasyonun türlerine gelecek olursak;

1. Ilımlı Enflasyon, Tek rakamlı enflasyonlar bu kategoridedir. Hayat pahalılığı ve insanların alım gücü üzerinde çok etkili olmasa da ülkenin büyümesini engelleyeceği için görmezden gelinmemesi gereken enflasyon çeşididir.

2. Aşırı Enflasyon, % 40 ile % 50 arasındaki enflasyondur. Hayat pahalılığı had safhadadır.

3. Hiperenflasyon, Sürekli değiştiği için günlük hesaplanmasına ihtiyaç duyulur. Savaş dönemlerinde genelde yenilen ve bölünen ülkelerde görülmüştür.

Enflasyonun Etkileri ve Olumsuz Sonuçları

Enflasyon ticari hayatın akışını sekteye uğratır. Paranın sosyo-ekonomik gruplara dağılımında büyük bir dengesizlik vardır. Enflasyon nedeniyle insanların alım gücü çok düşer ve fakirlik artar. Tabi ki bundan faydalanan yatırımcılar olur, milli paranın değer kaybetmesi nedeniyle varlıklı olanlar dövize yatırım yapar. Fiyatı sürekli artan ürünlerden toplu şekilde alıp, stokçuluk yaparak sonradan piyasaya süren tüccarlar oldukça çok para kazanır ancak halkın alım gücü zayıflamıştır.

Enflasyonun Etkileri

İnsanların satın alma gücü zayıflar ve bu da sosyal problemlere neden olur. Enflasyondan alt sosyo-ekonomik gruplar daha çok zarar görür. Gelirler sabit kalmış ancak temel ihtiyaç malzemeleri başta olmak üzere her şeyin fiyatı artmıştır.

Yerli parayla borçlananların ödemesi, dövizle borçlanandan daha kolaydır. Paranın değeri düştüğü için başka yatırım araçları ön plana çıkar. Örneğin son dönemde enflasyon korkusu insanları kripto paralara yönlendirmiştir.

Geçmişten Günümüze Türkiye’de Enflasyon

Dünyadaki ekonomik sistem daha kapital bir yapıya dönüşüp, ABD’nin ve İngiltere’nin ağırlığını hissettirmeye başlamasıyla Avrupa ülkelerinde yeni düzenler oluşmaya başlamıştır. Türkiye de 1. Dünya Savaşı’ndan sonra verdiği Egemenlik mücadelesinde ekonomik çalışmalara da ağırlık vermiş ancak dünyanın içinde olduğu krizden de ister istemez etkilenmiştir. Dolayısıyla Türkiye’de ilk enflasyon, dışarıyla ihracat-ithalat ilişkilerini ilk geliştiği zamanlarda 1939 yılında görülmüştür.

Zaman ilerledikçe enflasyonun en kötü halini 1970 yılında görmeye başlayan Türkiye, rekor seviyesindeki enflasyonu % 52,6 ile 1978 yılında yaşamıştır. Daha sonra yıllara göre enflasyon dağılımı;

• 1939-1949 % 14,3
• 1950-1959 % 8,8
• 1960-1969 % 4,4
• 1970-1978 % 52,6
• 1980-1989 % 50,7
• 1990-1996 % 78,7

Çeşitli dönemlerde farklı ekonomik modellerin benimsenmesi ve uygulanması yukarıdaki sonuçları ortaya çıkarmıştır. Yıllar içindeki enflasyon yükselmesinin tek sebebi elbette yurt içindeki politikalar değil, dünya üzerinde yaşanan global krizlerdir. Birçok etkeni olan enflasyonun yurttaşları zor durumda bırakmaması için her devlet farklı metotları denemeye devam etmektedir.

Enflasyon Memur ve İşçi Maaşlarını Nasıl Etkiler?

Memurlar için 2 yılda bir, işçiler için yılda bir kararlaştırılan zam oranları, maaşlar üzerinden hesaplanır ve brüt ücret net ücrete dönüşerek hesaplara yatar. Zam oranları belirlenirken gündemde olan belirli bir enflasyon oranı da sözleşmeye dahil edilir. Dahil edilen bu enflasyon oranından daha yüksek bir oran tespit edilirse, bu her ay memur ve işçi maaşlarına eklenir. Enflasyon farkı olarak eklenen bu miktar çok yüksek olmasa da çalışanların özlük haklarının yerine getirilmesi için önemli bir detaydır.

Toplu sözleşme görüşmelerinde ve asgari ücret tespit komisyonunda enflasyon farkı ile ilgili yoğun mücadeleler gerçekleşir. Yansıması gereken enflasyon farkının daha yüksek olmasını savunan memur ve işçi sendikaları, diğer tarafta TÜİK tarafından açıklanan TÜFE oranlarından yola çıkarak fark hesaplaması yapan hükümetle bu konuda anlaşmaya varamamaktadır. Bu yüzden Türkiye’de enflasyon farkının yansıdığı aylarda farklı uzmanlar bu konudaki görüşlerini açıklar. Genelde 6 aylık zam oranlarını etkileyen bir şekilde oluşturulan enflasyon farkları, daha önce kararlaştırılan zam oranlarına eklenerek hesaplanır.

Borsabu.com

Kripto para, ekonomi ve finans haberlerinin güncel paylaşıldığı platform. Daha iyi içerik için üretmeye devam edeceğiz.

İlgili Makaleler

Bir cevap yazın

E-posta hesabınız yayımlanmayacak. Gerekli alanlar * ile işaretlenmişlerdir

Göz Atın
Kapalı
Başa dön tuşu
  • bitcoinBitcoin (BTC) $ 36,053.00
  • ethereumEthereum (ETH) $ 2,225.68
  • tetherTether (USDT) $ 1.00
  • cardanoCardano (ADA) $ 1.41
  • usd-coinUSD Coin (USDC) $ 1.00
  • polkadotPolkadot (DOT) $ 20.90
  • bitcoin-cashBitcoin Cash (BCH) $ 566.53
  • litecoinLitecoin (LTC) $ 156.57
  • chainlinkChainlink (LINK) $ 20.94
  • wrapped-bitcoinWrapped Bitcoin (WBTC) $ 36,056.00
  • stellarStellar (XLM) $ 0.294771
  • moneroMonero (XMR) $ 281.50
  • tronTRON (TRX) $ 0.069586
  • eosEOS (EOS) $ 4.58
  • cdaicDAI (CDAI) $ 0.021559
  • okbOKB (OKB) $ 12.73
  • neoNEO (NEO) $ 45.34
  • cosmosCosmos (ATOM) $ 12.27
  • crypto-com-chainCrypto.com Coin (CRO) $ 0.110629
  • tezosTezos (XTZ) $ 3.10
  • nemNEM (XEM) $ 0.150466